نگاهی به IFRS 13 اندازهگیری ارزش منصفانه و باشگاه یوونتوس
مقدمه
باشگاه فوتبال یوونتوس ارزش کریستیانو رونالدو را 115 میلیون یورو شناسایی کرده است، در حالی که باشگاه بارسلونا لیونل مسی را فاقد ارزش در نظر گرفته است! این یک مثال قابل توجه برای بهکارگیری ارزش منصفانه است که همواره بحث برانگیز بوده است. در این مقاله نگاه کوتاهی به استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی شماره 13 «اندازهگیری ارزش منصفانه» (IFRS 13) و الزامات افشای آن کردهایم.
چالش ارزشگذاری داراییهای نامشهود
استاندارد بینالمللی حسابداری شماره 38 «داراییهای نامشهود» (IAS 38) خود را با داراییهای نامشهود دنیای اندازهگیریهای ارزش منصفانه سازگار و بهروز نکرده است. این استاندارد تنها اجازه میدهد داراییهای نامشهود با ارجاع به یک بازار فعال (اگر بازار فعالی برای آن دارایی وجود داشته باشد) تجدید اندازهگیری شوند. بازار فعال بازاري است كه در آن معامالت با حجم و تناوب كافي صورت ميگيرد. به طوری که به صورت مداوم امكان قيمتگذاري فراهم آيد. چنين بازارهايی اغلب براي داراييهاي نامشهود نادر (غیرمعمول) هستند. از این رو، داراييهاي نامشهود اغلب بدون انعكاس ارزشهاي بهروز، صرفا به بهاي تمامشده تاريخي، در دفاتر نگهداري ميشوند. نتيجه عدم بهروزرساني ارزش داراييهاي نامشهود اين است كه بسياري از داراييهاي ساختهشده در داخل واحدهای گزارشگر شناسايي نمیشوند، و از این رو، بيارزش به نظر میرسند. به عنوان مثال، در بحث ابدي دوگانه «مسی-رونالدو» حسابداران هم مدتهاست که مثل همه ميدانند چه كسي باارزشترين است! با این حال، كريستيانو رونالدو در دفاتر يوونتوس به بهاي تمامشده ۱۱۵ ميليون يورو نشان داده میشود. ولی ليونل مسي در دفاتر بارسلونا صفر يورو (!) ارزشگذاري شده است. رهنمودهای فعلی استانداردهای حسابداری شايد نتواند بسياري از جدلها در برنامههاي راديویی و تلویزیونی را حل و فصل كند. ولی گویا براي راضي كردن حسابرسان كافي است.
ارزش منصفانه
استفاده از ارزش منصفانه در دنياي حسابداري همواره بحثبرانگيز بوده است. برخي قويا باور دارند چنين ارقامي ميتوانند اتكاناپذیر يا حتي خطرناك باشند ولی عدهای دیگر معتقدند این ارقام مربوط هستند. ۱۲ می ۲۰۱۱، استاندارد بینالمللی گزارشگری مالی شماره ۱۳ «اندازهگیری ارزش منصفانه» (IFRS 13) به منظور فراهم آوردن رهنمود بيشتر براي نگهداري مانده حسابها به ارزش منصفانه صادر شد. اين استاندارد تعيين نميكند که چه زماني يك عنصر به ارزش منصفانه اندازهگيري شود. زيرا همانطور كه در مثال «مسی-رونالدو» نشان داديم، اين موضوع در ساير استانداردها طي قواعد كاربردي مشخصي پوشش داده شده است. IFRS 13 با تعريف ارزش منصفانه به دنبال اين است که تهيهكنندگان صورتهاي مالي را راهنمايي كند. اگر شما از بيشتر مردم بپرسيد كه ارزش منصفانه يك قلم دارايي چيست، آنان احتمال نظري شبيه به این خواهند داشت که ارزش منصفانه مبلغی است که طرف ديگر معامله ميخواهد براي بهدست آوردن دارايي بپردازد. در حالي كه اين پاسخ معنادار به نظر ميرسد، ولی اين تعريف به طور واقعبينانه بعضی از جنبههاي عملي چگونگي تعيين ارزش منصفانه در مورد بعضی از ابزارهاي پيچيده و مدرن امروزي را که در اختيار سازمانهاست ناديده ميگيرد.
IFRS 13 ارزش منصفانه را به عنوان قيمتي كه در يك معامله آزاد بين بازیگران بازار در تاريخ اندازهگيري براي فروش يك دارايي دريافت خواهد شد يا مبلغی که براي انتقال يك بدهي پرداخت خواهد شد تعريف ميكند. به علاوه، چارچوبي را براي اندازهگيري ارزش منصفانه تعيين کرده و رهنمودي را در مورد الزامات افشای اندازهگيري آن فراهم آورده است. يكي از جنبههاي كليدي IFRS 13 استفاده اين استاندارد از سلسله مراتب ارزش منصفانه در سه سطح به شرح زير است:
سطح ۱: ارزشهای این سطح، اتكاپذیرترين راه براي اندازهگيري ارزش منصفانه هستند. این ارزشها قيمتهاي اعلامشده (تابلوی بازار) براي داراييها و بدهيهاي یکسان در بازارهاي فعال هستند.
سطح 2: ارزشهای این سطح به طور مستقيم يا غير مستقيم قابل مشاهده هستند. ولی قيمتهاي اعلامشده (تابلوی بازار) در يك بازار فعال نيستند. اين ارزشها ميتوانند شامل قيمتهاي اعلامشده (تابلوی بازار) براي داراييها و بدهيهاي مشابه در یک بازار فعال يا ارزشهایی با استفاده از ساير دادههای قابل مشاهده از قبيل نرخهاي بهره و منحني بازده باشند.
سطح 3: ارزشهای این سطح ارزشهایی با استفاده از دادههای غير قابل مشاهده هستند. بنابراين داراي كمترين سطح اتكاپذیری در اندازهگيري ارزش منصفانه هستند. برای تعیین این ارزشها از بهترین اطلاعات موجود استفاده میشود، و اغلب شامل روشهای ارزشگذاری و دادههای خود واحد تجاری است.
افشائیات ارزش منصفانه
هيئت استانداردهاي بينالمللي حسابداري (IASB) مشغول تهيه رهنمودي براي توسعه و طراحي الزامات افشاي آينده است. همان طور که در سال گذشته بارها اشاره کردیم، هدف اصلی هيئت، مخابره کردن بهتر اطلاعات در گزارشگری مالی است. با در نظر گرفتن مسائل فعلي در انتقال اطلاعات صورتهاي مالي به استفادهكنندگان، بخش كليدي آن، پروژه افشاست. بخشي از این فرایند، بررسی نظرات برای رهنمودهای دو شماره از استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی موجود است، كه يكي از IFRS 13 است. طبق این استاندارد، واحدهای تجاری باید فنون ارزشیابی، دادههای مورداستفاده در محاسبه ارزشهای منصفانه، سلسله مراتب اندازهگیری ارزش منصفانه، و هرگونه انتقال بین طبقات این سلسله مراتب را افشا کنند. از آن جا که دادههای سطح 3 سلسله مراتب ارزش منصفانه دارای بیشترین قضاوت حرفهای است، و از عینیت کمتری نسبت به سایر طبقات برخوردار است، افشای بیشتری در این طبقه الزام شده است. این افشاها شامل مبالغ منظورشده در سود و زیان و سود و زیان جامع، فرایند ارزشگذاری مورداستفاده، و عناصر تحلیلهای حساسیت، به ویژه در رابطه با دادههای غیر قابل مشاهده است.
به طور چشمگیری اغلب استفادهکنندگان شرکتکننده در نظرخواهی هیئت از اطلاعات دریافتی راضی و خشنود بودند، و ابراز داشتند بهبودهای پیشنهادی مناسب بودهاند. البته از آن جا که افشاها اغلب طولانی هستند و برخی از استفادهکنندگان اظهار داشتند که به طور دقیق این افشاها را بررسی نمیکنند، شماری از آنان خواستار حدف بخشی از این افشاها شده بودند. این پیشنهاد در بررسیهای هیئت یک پیشنهاد رایج بود. اگر چه استفادهکنندگان اظهار داشتند که این حجم از اطلاعات افشا شده مورد نیاز آنان نیست، ولی همچنان ترجیح میدهند که این اطلاعات را داشته باشند. استفادهکنندگان همچنین از بهکارگیری قضاوت بهتر در حذف اطلاعاتی که در صورتهای مالی اهمیت کمتری دارند، حمایت میکنند. بیشتر نظرات استفادهکنندگان این بود که افشاهای بسیار جزئی تنها برای داراییها و بدهیهای سطح 3 ارائه شده بودند. برخی از استفادهکنندگان معتقد بودند که استانداردگذار با الزام افشاهای اضافی برای اقلام سطح 2 مشابه با آن چه در سطح 3 الزام شده است میتواند به افشای بهتر کمک کند. بعضی از استفادهکنندگان حتی احساس میکنند که در حال حاضر سطح 2 اسرارآمیز شده است و مانند «جعبه سیاه» نیاز به رمزگشایی دارد! از این رو، ارائه اطلاعات اضافی در رابطه با دادهها، فنون و مبالع زیربنای سطح 2 میتواند بسیار سودمند باشد. بعضی از استفادهکنندگان اشاره کردند که اقلام سطح 2 برای بانکها قابل توجه هستند. درخواست مشابهی نیز در ایالات متحده آمریکا وجود داشت. ولی هیئت استانداردهای حسابدارای مالی (FASB) بیان کرده بود که چنین افشاهایی برای واحدهای گزارشگر بسیار هزینهبر خواهند بود.
تقریبا همه استفادهکنندگان بیان داشتند که ارائه جدولی از جزییات هر قلم در هر سطح سلسله مراتب ارزش منصفانه مفید خواهد بود. این جزئیات به درک ماهیت و ویژگیهای اقلام اندازهگیریشده به ارزش منصفانه کمک خواهد کرد و اطلاعات بیشتری بهدست میدهد. مانند تجزیه و ارائه صورت ریز انواع ابزارهای مشتقهای که واحد تجاری نگهداری میکند. همچنین، بسیاری از استفادهکنندگان اظهار کردند که آنان در درک این که چگونه واحد تجاری اقلام را برای قرار گرفتن در سطوح مختلف ارزش منصفانه ارزیابی کرده است، با مشکل مواجه شدهاند؛ به ویژه در رابطه با اقلام مربوط به سطح ۲ و ۳. زیرا اغلب اطلاعات ارائهشده در این رابطه به سادگی تکرار تعاریف ارائهشده در IFRS 13 است. به اعتقاد استفادهکنندگان، یک تعریف بومیشده و توضیح خاص واحد تجاری همراه با افشاهای جدولی ارائهشده در بالا، به آنان در درک بهتر ماهیت و ویژگیهای اقلام اندازهگیریشده به ارزش منصفانه کمک میکند. ضمن این که به نظر نمیرسد تهیه چنین اطلاعاتی برای تهیهکنندگان و استفادهکنندگان هزیهبر باشد. گروه مشورتی طبقهبندی استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی، یک پروژه جامع ارزیابی IFRS 13 را در سال 2018 انجام داد. این تحقیق تفاوتهایی را در این که آیا اثر گزارششده قبل از مالیات یا بعد از آن است نشان داد. همچنین مشخص شد برخی واحدهای تجاری در تحلیل حساسیت، تغییرات زیادی در دادهها را گزارش کردهاند. در حالی که برخی دیگر تغییرات نسبی را گزارش کردهاند. این موضوع توجه ما را به تحلیل حساسیت جلب میکند، که به نظر میرسد مشخصه ثابت پروژه افشا است. برخی از استفادهکنندگان علاقهمند هستند تحلیل حساسیت تاثیر تغییرات در چندین داده را بر ارزش منصفانه به صورت همزمان نشان دهد. البته تهیهکنندگان اظهار داشتند حتی سطح فعلی تحلیل حساسیت الزامشده در IFRS 13 هزینه بر است، و فراهم کردن تحلیلهای بیشتر مستلزم صرف هزینه و تلاش بیشتری است. با توجه به عدم استقبال هیئت برای افزایش افشاهای مربوط به تحلیل حساسیت، بعید است اقدام بیشتری در این رابطه انجام دهد. بنابراین، تغییری در شناسایی اقلام به ارزش منصفانه رخ نخواهد داد. این بدان معنی است که در حسابها همچنان رونالدو از مسی ارزشمندتر خواهد بود!
تغییرات پیشرو
به نظر میرسد گام بعدی هیئت، توسعه افشا موضوعات خاص، با تمرکز بر این باشد که هدف فراهم کردن این اطلاعات ویژه چه خواهد بود. هیئت هرگونه اطلاعات الزامی توسط هر یک از استانداردها را که نمیتواند به یک موضوع خاص مربوط شود، علاوه بر حوزههای شناساییشده از طریق فرایند نظرخواهی، که در حال حاضر توسط الزامات موجود پوشش داده نمیشود، بازنگری خواهد کرد. یکی از نگرانیهای هیئت باقی ماندن اطلاعات نامرتبط بسیار زیاد در صورتهای مالی است. بخشی از پروژه افشا، بررسی این است که آیا میتوان از بههمریختگی و پیچیدگی موجود کاست یا خیر. در واقع، با توجه به نظرخواهی اولیه به نظر میرسد استفادهکنندگان، اطلاعات خاص واحد تجاری که بومیسازی شده است را بیشتر میپسندند. این پروژه ممکن است مسیر مورد انتظار ابتدایی را طی نکند.
برگرفته از مجله حسابدار - انجمن حسابداران خبره
