بهایابی معکوس و مطابقت آن از نظر استاندارد حسابداری

بهایابی معکوس نوعی بهایابی غیرتجاری است که تکمیل کننده سیستم­‌های موجودی بهنگام می­باشد.

سیستم بهایابی معکوس یک سیستم بهایابی است که تمرکز آن ابتدا بر خروجی­های یک سازمان بوده و در یک حرکت معکوس مخارج را بین کالاهای فروخته شده و موجودی­ها تسهیم می­کند.

در این سیستم به تناسب نبود برخی موجودی­ها در سیستم تولید بهنگام، برخی از مراحل بهایابی مرحله­ای نیز حذف می­شود تا نه تنها حسابداری، تسهیم­ها و ردیابی­ها ساده شود، بلکه انگیزه مدیران برای نگهداری موجودی و مدیریت سود نیز کاهش یابد.

بهایابی معکوس رویکردی بسیار ساده از بهایابی است و اغلب به وسیله شرکت­هایی به کار می­رود که از سیستم­های تولید بهنگام (JIT) استفاده می­کنند.

سیستم­های تولید بهنگام فلسفه­ای توسعه یافته از تولید است که بر ساده­سازی تولید و حذف اتلاف یا ضایعات در هر مرحله­ای از فعالیت­های تجاری تاکید دارد.

این سیستم در کشور ژاپن ابداع شده و بر مفاهیم کار تیمی و بهبود مستمر تمرکز دارد و بسیاری از مفروضات و ویژگی­های تفکر سرمایه­داری در فلسفه تولید بهنگام به کار رفته است.

یکی از اهداف بسیار مهم سیستم تولید بهنگام نگهداری نکردن موجودی (پایان دوره صفر) است.

در سیستم بهایابی معکوس نیز مخارج تولید کمتر در حساب­های موجودی به نسبت سیستم­های بهایابی سنتی (سفارش کار یا مرحله­ای) نگهداری می­شود. در واقع در یک سیستم بهایابی کامل، اکثر ثبت­های حسابداری درخصوص بهایابی حذف خواهند شد.

در سیستم تولید بهنگام، تجهیزات تولیدی به­گونه­ای استقرار می­یابند که بتوانند به تولید فقط یک محصول یا محصولات مشابه بپردازند. در نتیجه در چنین حالتی اکثر مخارج تولید به مخارج مستقیم تبدیل شده و نیاز به تسهیم مخارج غیرمستقیم کمتر خواهد شد.

بنابراین در چنین سیستمی، رویکردی از بهایابی صحیح­تر است که ساده­تر باشد.

بهایابی معکوس نسخه­ای جدید از سیستم بهایابی مرحله­ای است که برخی از مراحل ثبت در دفاتر را حذف می­کند.

برای مثال حسابداران ثبتی را بابت انجام عملیات تولید در دفاتر انجام نمی­دهند و تا تکمیل محصولات، آنها را از روش­های استاندارد ارزش­گذاری کرده و فقط ثبت مربوط به کالاهای ساخته شده را در دفاتر انجام می­دهند. بنابراین در این روش هیچ­گونه تلاشی برای ردیابی عوامل بها انجام نمی­شود.

در شرکت­هایی که از سیستم تولید بهنگام استفاده می­کنند، مواد اولیه تنها به اندازه نیاز تولید خریداری و در زمان مناسب برای ساخت محصولات مورد نظر دریافت می­شوند.

تفاوت سیستم بهایابی معکوس با سیستم بهایابی سنتی 

در این سیستم برعکس سیستم بهایابی مرحله­ای، تمامی مراحل بها ردیابی نشده و در ثبت برخی مراحل تاخیر ایجاد می­شود و یا برخی از ثبت­ها حذف می­گردد.

از این سیستم انواع مختلفی تاکنون ارائه شده است که ویژگی مشترک تمام آنها این است که "حساب کالای در جریان ساخت" حذف می­شود و در نتیجه بسیاری از فرآیندها و ثبت­های حسابداری درخصوص بهایابی نیز این طریق حذف می­شوند.

بنابراین در تمامی انوع بهایابی معکوس، ارزش دفتری موجودی­ها کمتر از مقادیر ارائه شده به وسیله سیستم­های سنتی است. در نتیجه این تکنیک از لحاظ اصول و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری مورد قبول نمی­باشد.