فیلم آموزش حسابداری حقوق و دستمزد با اکسل و نرم افزار حسابداری

فیلم آموزش حسابداری حقوق و دستمزد با اکسل و نرم افزار حسابداری(کاملا کاربردی و عملی)   ...

نرم افزار تبدیل شماره موبایل به VCF کاناز

نرم افزار تبدیل اکسل به VCF کاناز (تبدیل اکسل به VCF) (نسخه 13) با قابلیت پشتیبانی کامل از ...

فیلم آموزش ارسال معاملات فصلی مالیاتی با نرم افزار و سامانه آنلاین

فیلم آموزش تهیه و  ارسال معاملات فصلی مالیاتی با نرم افزار و سامانه آنلاین(مطابق با آخرین ...

دانلود نرم افزار متااستاک 11

   دانلود نرم افزار متااستاک 11( نرم افزار تحلیل تکنیکال بورس)  به همراه فیلم ...

نرم افزار حقوق و دستمزد کاناز

نرم افزار حقوق و دستمزد کاناز نسخه 12.5 (نسخه آنتوریوم)   به روزرسانی در تاریخ ...

فیلم آموزش تهیه و ارسال لیست بیمه با نرم افزار و سامانه آنلاین

 فیلم آموزش تهیه و ارسال لیست بیمه با نرم افزار و سامانه آنلاین(کاملا کاربردی و عملی) به ...

نرم افزار ارسال ایمیل انبوه(تبلیغاتی) کاناز

نرم افزار ارسال ایمیل انبوه(تبلیغاتی) کاناز (نسخه 3) به همراه فیلم آموزش نرم افزار به روز ...

فیلم آموزش ارسال لیست مالیات برحقوق بانرم افزار و سامانه آنلاین

فیلم آموزش تهیه و ارسال لیست مالیات برحقوق بانرم افزار(با نسخه جدید نرم افزار سازمان ...

نرم افزار ارسال مطلب اتوماتیک به کانال تلگرام(کاناز)

نرم افزار ارسال مطلب اتوماتیک و براساس زمانبندی به کانال تلگرام(کاناز)- نسخه 3 به همراه ...

نرم افزار حذف و اصلاح نیم فاصله از فایل ورد(WORD) کاناز

  نرم افزار حذف و اصلاح نیم فاصله از فایل ورد(WORD) نسخه 3  همراه با فیلم آموزش ...

نرم افزار استخراج ایمیل و موبایل ژالان(نسخه 2)

نرم افزار استخراج ایمیل و موبایل ژالان(نسخه 2)   به روز رسانی در تاریخ: 1395/09/05   ...
دیکشنری آنلاین حسابداری و حسابرسی
کانال کاناز اسپید در آپارات

سیستم های حسابداری آب

سیستم های حسابداری آب

چکیده

اهمیت حیاتی آب بر کسی پوشیده نیست، گرم شدن کره زمین، رخ دادن خشک سالی های شدید، گسترش دوره های کم آبی، گسترش آلاینده های زیست محیطی آلوده کننده منابع آب و نتیجه مستقیم این شرایط یعنی کمبود آب با کیفیت مناسب، لزوم توجه به این موهبت را دو چندان نموده است. حسابداری آب، علم نوینی است که برای سازماندهی اطلاعات آب مطرح شده و برای مطالعه رابطه بین اقتصاد و محیط زیست، چارچوبی مفهومی ایجاد می نماید. این علم در پاسخ به نیاز مبرم موجود برای تهیه اطلاعات شفاف و با هدف مدیریت کارای آب ایجاد شده است. برای ثبت و گزارشگری آب روش های متعددی در سطح بین المللی به وجود آمده است؛ همه این سیستم ها عنوان حسابداری آب را دارند؛ سیستم هایی که خاستگاه و اهداف متفاوتی دارند. مقاله حاضر ضمن معرفی و مقایسه سیستم های ایجاد شده برای حسابداری آب، به بررسی امکان حرکت به سمت یکپارچه سازی جهانی سیستم های حسابداری آب می پردازد.

واژه های کلیدی: حسابداری آب، حسابداری آب با اهداف عمومی، سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی برای آب، حسابداری رد پای آب، سیستم موسسه بین المللی مدیریت آب برای حسابداری آب WMI (WA).

طبقه بندی موضوعی: M40، M49.

مقدمه

در طی دهه های اخیر مدیران با افزایش تقاضا برای شفافیت و پاسخگویی و جوابگویی در رابطه با مدیریت منابع طبیعی مواجه بوده اند. به عنوان پیامد این وضعیت، روش های سیستماتیک ثبت و گزارشگری داده های مختلف مرتبط با این منابع نیازمند ایجاد تغییراتی شده و گزارشگری این داده ها هم به شیوه ای مربوط، قابل اتکا و قابل درك و قابل مقایسه هم مورد توجه قرار گرفته است. این شرایط به طور ویژه ای در رابطه با ثبت و گزارشگری آب صحت دارد.

یکی از مبرم ترین موضوعات جهانی قرن 21 برای اطمینان از پایداری اقتصادی، محیط زیستی و اجتماعی کمبود آب با کیفیت مناسب است. از طریق انجام اصلاحات در رویه های موجود و شیوه های مدیریتی با هدف مدیریت کارای آب، اهمیت حیاتی اطلاعات با کیفیت مرتبط با آب برای آگاه سازی تصمیم گیرندگان، افزایش یافته است (باینز و همکاران، 2009). علی رغم محدود بودن تعداد تکنیک های طبیعی موجود برای توسعه سیستم حسابداری آب، به دلیل زیاد بودن تعداد افراد حرفه ای درگیر در مدیریت آب، ارزیابی اثرات اقتصادی آن، جنبه های محیط زیستی و اجتماعی مرتبط با آب و گزارشگری آب، ایجاد روش های متعدد ثبت و گزارشگری آب در سطح بین المللی تعجب برانگیز نیست. همه این سیستم ها عنوان حسابداری آب را دارند؛ سیستم هایی که منشأ و اهداف متفاوتی دارند و اطلاعات مختلفی را گزارش می نماید. سیستم های مذکور بر اساس نظم های مهارتی و دانش ایجادکننده آنها شکل گرفته اند (ترنر و همکاران، 2008).

قلمرو حسابداری به عنوان فعالیتی اجتماعی و سازمانی و تغییرات ایجاد شده در آن

در دیدگاه مطالعاتی که به حسابداری به عنوان فعالیتی اجتماعی و سازمانی می نگرد؛ حسابداری ابزاری است برای دخالت در نحوه تعیین وظایف سازمان ها و اجتماعات. جوهره این دیدگاه از حسابداری، تمرکز بر روش هایی است که در آن فعالیت های اندازه گیری و پردازش، ابزارهایی ایجاد می نمایند که در مدیریت سازمان ها و جوامع به کار می روند. بکارگیری معیارهای اندازه گیری، همانند آنچه که در حسابداری موجود است؛ پذیرش دیدگاه های خاصی برای درک فعالیت های افراد و خروجی های سازمان ها امکان پذیر می نماید. بنابراین این فعالیت ها می تواند مبنایی برای اعمال حاکمیت بر افراد، فرآیندها، سازمان ها و جوامع باشد. پیامد توانمندی حسابداری در ایجاد امکاناتی برای فعالیت در سازمان ها و جوامع، شناسایی گسترده حسابداری به عنوان عنصری با نفوذ در مدیریت سازمان ها و نظم های جوامع است (هاپ وود و میلر، 1994).

وقتی که حسابداری به عنوان فعالیتی اجتماعی و سازمانی تلقی می گردد؛ باید قلمرویی که در آن فعالیت های حسابداری انجام می شود درک گردد، علاوه بر این چگونگی ساخته شدن این قلمرو و تغییراتی که در طول زمان در آن رخ داده مدنظر قرار گیرد. در این راستا توسعه رخ داده در قلمرو حسابداری منجر به انجام تحقیقاتی شد. این تحقیقات اقدام به بررسی فرآیندهایی نموده اند که در آنها تغییرات رخ داده و همچنین به بررسی کاربرد این تغییرات برای سازمان ها و افراد پرداخته اند (هاپ وود و میلر، 1994).

محققین با تمرکز بر فرایندهای تغییر در حسابداری، عموماً بیان نموده اند که این فرایندها پویا و پیچیده و نادر هستند حتی اگر نتایج عملیات افراد جداگانه یا گروه ها باشد. یافته کلی محققین در این زمینه آن است که تغییرات در قلمرو حسابداری می تواند به طور گسترده ای به شیوه ای استدلالی رخ دهد. تغییر شکل عمده در قلمرو حسابداری، از جمله توسعه فعالیت های حسابداری نوین (برای مثال تحلیل جریانات نقدی تنزیل شده، هزینه یابی استاندارد و بودجه بندی) می تواند از دوره ای به دوره دیگر رخ دهد. در حال حاضر به نظر می رسد که در قلمرو حسابداری تغییرات عمده ای رخ داده که این تغییرات در پیکره فعالیت های حسابداری فعلی یا اجزاء فعالیت ها و روش های آن اعمال شده است، تغییرات مذکور در گذشته وجود نداشته است (مولدن، 1997). مطالعه حاضر نمونه ای از تغییرات مذکور در حسابداری، یعنی حسابداری آب را مورد بررسی و کاوش قرار می دهد.

نقش و اهمیت حسابداری آب

حسابداری آب، فرآیند سیستماتیک شناسایی، تشخیص، کمی سازی، گزارشگری و ارائه اطلاعات اعتباردهی در مورد آب، حقوق و سایر ادعاها نسبت به آب و تعهدات در برابر آن است. حسابداری آب بر مبنای اطلاعاتی در مورد منابع آب، انجام تصمیمات رسمی در مورد آب را تسهیل می نماید (هانلی، 2007). کاربران خروجی های حسابداری آب نوعاً افرادی هستند که حسابداری آب را انجام می دهند و عبارتند از مهندسین آب شناسی، مأمورین اداری مسئول وضعیت رودخانه ها، افراد شاغل در مدیریت سدها و قانون گذاران. البته باید خاطرنشان ساخت؛ کاربران این گرایش حسابداری بسیار گسترده تر هم هستند. نیاز این نمایندگان و کاربران منجر به توسعه خروجی های حسابداری آب شده است (کربی، 2011).

سیستم های حسابداری آب

وقتی که به نیازهای اطلاعاتی مرتبط با آب از جنبه های مختلف نگریسته می شود، برای برآوردن این نیازها، راه حل های زیادی مبتنی بر نظم های مختلفی وجود دارد. در سطح بین المللی برای اندازه گیری و گزارشگری آب، سیستم های حسابداری آب مختلفی در مراحل اولیه رشد و توسعه قرار دارد. سیستم هایی که مورد بحث قرار می گیرد عبارتند از: حسابداری با اهداف عمومی، سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب، حسابداری رد پای آب، سیستم موسسه بین المللی مدیریت آب برای حسابداری آب (سیستمی که توسط سازمان مدیریت آب بین المللی اجرا شده است).

حسابداری آب با اهداف عمومی

حسابداری با اهداف عمومی از گزارشگری مالی با اهداف عمومی که به طور بین المللی پذیرفته شده، به دست می آید. این سیستم نوعی سیستم حسابداری آب است که از اهداف اصلی آن ایجاد اطلاعات مفید برای کاربران داخلی و خارجی به منظور اتخاذ تصمیمات و ارزیابی آنها در رابطه با تخصیص منابع است (گادفری و همکاران، 2008). خاستگاه این سیستم سازمان ملی آب استرالیا است، این سازمان مجموعه ای از اصلاحات در صنایع آب استرالیا ایجاد نمود. بر اساس توافق درون دولتی در رابطه با مدیریت آب استرالیا، ابتکار آب ملی، برای استانداردگذاری حسابداری آب در استرالیا مستندات اولیه ای ایجاد نمود. فرض کلیدی و زیربنایی ابتکار آب ملی آن است که برای اتخاذ تصمیمات صحیح مرتبط با مدیریت آب، وجود اطلاعات با کیفیت بالا ضرورت دارد. بر اساس این فرض، پیشنهاد مهم ابتکار آب ملی برای ایجاد حسابداری آب، کسب اطمینان از وجود نظارت مناسب بر گزارشگری در همه قلمروهای قدرت سیستم های اندازه گیری است. همچنین حمایت از عموم و اطمینان بخشی به سرمایه گذاران در رابطه با میزان آب مبادله شده، میزان استخراج شده برای استفاده های مصرفی و میزان بازیافت شده برای اهداف محیط زیستی و سایر منافع عمومی است (کربی، 2011). به عنوان بخشی از فرآیند اصلاحات دپارتمان های کشاورزی، جنگل داری و ماهی گیری استرالیا، گروه کفایت مرز سینسیلار برای ایجاد پیش زمینه های لازم برای فعالیت های حسابداری آب استرالیا استخدام شدند. پیشنهاد آنان با عنوان ایجاد حسابداری آب به عنوان یک نظم، در دسترس اجرا قرار گرفت، تصمیم برای ایجاد حسابداری آب به طور ویژه ای در واکنش به شرایط زیر مطرح شد:

- در رابطه با عدم توانایی کاربران جاری و بالقوه حسابداری به دریافت مستقیم اطلاعات از تهیه کنندگان این اطلاعات نگرانی در حال افزایشی وجود داشت.

- سیاستمداران و قانون گذاران اهمیت جمع آوری و گزارشگری اطلاعات حسابداری آب بر طبق استانداردهای هماهنگ را تشخیص داده اند.

- ایجاد سیستم حسابداری آب در راستای امکان پذیر ساختن قابلیت مقایسه داده های آب و کارا عمل نمودن بازارهای آب ضرورت دارد.

- نیاز به ایجاد سیستم حسابداری آب با هدف اطمینان بخشی به عموم بیشتر مورد توجه قرار گرفت، این وضعیت به این دلیل رخ داد که دسترسی به اطلاعات بیشتر پیامدهای گسترده اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی به دنبال دارد (چالمرز و همکاران، 2012).

گزارش گروه کفایت مرز سینسیلار، برای ایجاد نظم به طور شفافی نیاز به وجود زیربنای فکری را تأیید نموده، همچنین به نقشی که حسابداران می توانند در ایجاد سیستم حسابداری آب و زمینه  سازی برای تداوم بکارگیری این سیستم ایفا کنند به طور صریح اشاره نموده است. همان گونه که در گزارش گروه کفایت مرز سینسیلار ذکر شده "..... توجه به حسابداران لایق و یکپارچگی مهارت ها و دیدگاه های آنها با مشارکت کنندگان صنعت آب و سیاست گذاران به طور ویژه ای مورد تشویق قرار گرفته است". در گزارش مکرراً پیشنهاداتی مدنظر بوده، این پیشنهادات نه تنها برای بیان نیاز به تغییر، بلکه برای ایجاد شرایط لازم برای درگیری حسابداران حرفه ای در این تغییرات ارائه شده است. کمیسیون ملی آب، در واکنش به پیشنهادات گروه کفایت مرز سینسیلار برای ایجاد استانداردهای حسابداری آب، کمیته توسعه حسابداری آب را پایه گذاری نمود. در آغاز کمیته از متخصصینی از بخش های آکادمیک و بخش های دولتی تشکیل شده بود. اعضای کمیته در زمینه های حسابداری مالی، مدیریت آب و سیاست آب خبره بودند. به این ترتیب، با تأسیس کمیته توسعه حسابداری آب در سال 2007 استانداردگذاری آب در استرالیا رسماً آغاز شد و این موسسه مأموریت یافت که در تعدادی از پروژه های مرتبط شامل مطالعه الزامات، مطالعه کاربران جاری و بالقوه گزارش های حسابداری آب مشارکت نماید. اعضای کمیته توسعه حسابداری آب اولیه هم مشابهت های بین اهداف ابتکار آب ملی و اهداف تصمیم گیری زیربنایی ویرایش های مختلف چارچوب های مفهومی گزارشگری مالی را شناسایی نمودند.

به همین ترتیب، کمیسیون ملی آب هم، آکادمیک های حسابداری مالی را مأمور به تهیه پیش نویس چارچوب مفهومی حسابداری آب با اهداف عمومی نمود و چارچوب مفهومی آنها توسط هیئت استانداردهای حسابداری آب مورد تأیید قرار گرفت. در حال حاضر حسابداری بر اساس چارچوب مفهومی حسابداری آب، ساختار گسترش استانداردهای حسابداری آب استرالیا را شکل می دهد.

هیئت استانداردهای حسابداری آب که در 2009 شکل گرفت و شامل افراد خبره ای با مهارت هایی نظیر هیدرولوژی، مهندسی و حسابداری بود، مسئولیت ایجاد استانداردهای حسابداری آب استرالیایی را عهده دار شد، این استانداردها زیربنای تهیه و ارائه گزارش های حسابداری آب با اهداف عمومی توسط واحدهای گزارشگر آب بوده است. تا به امروز کار در زمینه حسابداری آب با اهداف عمومی منجر به (1) انتشار پیش نویس اولین استاندارد حسابداری آب برای توضیح به عموم در سال 2010 با عنوان: پیش نویس استاندارد حسابداری آب استرالیایی 1 (ED AWAS 1) و (2) انتشار مقاله مشاوره مربوط به اطمینان از گزارش های GPWA2011 شده است.

گزارش های حسابداری آب با اهداف عمومی شامل صورت گردش فیزیکی مشابه با ماهیت صورت گردش وجوه نقد حسابداری مالی است، این صورت نشان دهنده آن است که موجودی های آب در طی دوره گزارشگری چگونه تغییر می نماید. این گزارش ها همچنین شامل صورت های مالی بر مبنای تعهدی در انطباق و هماهنگی با ترازنامه مرسوم و سنتی و صورت سود و زیان جامع به ترتیب با عنوان های: صورت دارایی ها و بدهی های آب و صورت تغییر در دارایی ها و بدهی های آب است (WASB، 2009).

صورت دارایی ها و بدهی های آب، تعهدات نسبت به تهیه آب همراه با حقوق یا سایر ادعاها نسبت به آب در مقابل سایر اشخاص را گزارش می نماید. صورت تغییر در دارایی ها و بدهی های آب نشان دهنده تغییر در دارایی ها و بدهی های آب در طی دوره گزارشگری است. سایر جنبه های با اهمیت گزارش های حسابداری آب با اهداف عمومی، شامل صورت مفهومی، گزارشگری بخشی، یادداشت های اضافی در رابطه با حساب ها و گزارش اعتباردهی است (WASB، 2009). جنبه متمایزکننده حسابداری آب با اهداف عمومی در مقایسه با سایر روش های حسابداری آب که در طی دهه گذشته ایجاد شده، ماهیت اهداف عمومی متمرکز بر تهیه اطلاعات برای ذینفعان است، کسانی که در غیر این صورت نمی توانند برای تهیه اطلاعات دستور دهند. ذینفعان این اطلاعات را برای انجام تصمیم گیری هایی در مورد تخصیص منابع به کار می برند، این تصمیمات شامل ارزیابی پاسخگویی به مدیریت آب و پیامدهای تخصیص اقتصادی، محیط زیستی یا اجتماعی منابع است البته محدود به این موارد نیست (آدزرین و همکاران، 2012).

در زمانی که نیاز قابل ملاحظه ای به روش های قوی تر حسابداری آب وجود دارد حسابداری آب با اهداف عمومی راه حلی آشکار و مبنایی برای تهیه اطلاعات صحیح و قوی به منظور اتخاذ تصمیمات مربوط به آب برای ذینفعان مختلف، همچنین برای سیاست گذاران و بازارهای آب فراهم می نماید. در سطح بسیار ابتدایی حسابداری سیستمی اطلاعاتی است - ابزاری قدرتمند که دربرگیرنده تعداد بسیار زیادی از معاملات در رابطه با منابع کمیاب و گزارشگری آن معاملات به شیوه ای معنادار است. بر مبنای سیستم حسابداری، حسابداری آب با اهداف عمومی به گونه ای طراحی شده تا برای شمول معاملات مربوط به آب (برای مثال فروش آب)، تبدیل (برای مثال تبخیر) و رویدادها و حوادث برای مثال سیلاب و گزارشگری آنها به شیوه ای معنادار ابزار قدرتمندی باشد.

باید توجه شود که پیشرفت های انجام شده در حسابداری آب با اهداف عمومی تا به امروزه بر ثبت و گزارشگری واحد حجم (برای مثال مگا لیتر) تمرکز نموده تا برحسب دلار (پولی). این نشانه آشکاری است که هیئت استانداردهای حسابداری آب گرچه در فکر گسترش ثبت و گزارشگری اطلاعات در مورد آب است؛ اما سعی می کند تا از نتایج معکوس ایجاد شده ناشی از عنوان واژه های مالی در این حوزه اجتناب کند. علی رغم پشتیبانی گسترده برای توسعه روش با اهداف عمومی، بسیاری از کارها تاکنون صرفاً بر مفاهیم اجرایی تمرکز نموده اند (چالمرز و همکاران، 2012).

سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب

دپارتمان آمار ایالات متحده با همکاری حسابداری محیط زیست لندن، سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب را ایجاد نمودند. این سیستم به عنوان یک چارچوب مفهومی برای سازماندهی اطلاعات فیزیکی و اقتصادی مرتبط با آب با استفاده از مفاهیم، تعاریف و طبقه بندی های منطبق با سیستم حساب های ملی توصیف می شود (UN، 2007). توسعه سیستم حسابداری محیط زیستی و اقتصادی توسط ایالات متحده صورت گرفته است. این سیستم به شیوه ای مشابه با روشی که در آن حساب های ملی بسیاری از کشورها، اطلاعاتی در رابطه با معاملات اقتصادی ثبت می نماید، در مورد شاخص های محیط زیستی و شاخص های اقتصادی اجتماعی، اطلاعات را ارائه می نماید.

گزارش های سیستم حسابداری زیست محیطی - اقتصادی آب عرضه فیزیکی را دربر دارد. این سیستم جداولی را بکار می برد که نشان دهنده جریان آب از محیط زیست به اقتصاد و جریان آن در میان اجزاء مختلف اقتصاد است. علاوه بر این حساب های مربوط به توزیع آب در نواحی مختلف را هم دربر می گیرد. حساب های دارایی، موجودی (ذخیره) آب را برحسب معیارهای فیزیکی (حجم آب) ثبت می نماید و میزان آن را بر اساس ابتدا و پایان دوره گزارش می نماید. در عین حال تغییرات آن در طی دوره گزارشگری، گزارش می نماید (واردون، 2008).

در سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب، ذخیره آب به سه دسته آب سطحی، آب زیرزمینی و رواناب طبقه بندی می شود. آب سطحی به بخش های کوچک تری طبقه بندی شده و شامل مخازن مصنوعی، دریاچه ها، رودها، برف و یخ و یخچال طبیعی است. سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب، تهیه اطلاعاتی بر اساس سطوح جغرافیایی متعددی از سطوح محلی به آبگیر رودخانه تا سطوح ملی و بین المللی را تسهیل می نماید. انتخاب مرجع برای تلفیق حساب های آب، در نهایت به داده های مورد نیاز کاربران (برای مثال تصمیم گیرندگان، تحلیل گران و محققین) و منابع در دسترس برای تولیدکنندگان داده ها بستگی دارد. اساساً چارچوب می تواند بر اساس هر کدام از سطوح بخش های جغرافیایی زمین گردآوری شود. در سطح زیر ملی گردآوری حساب ها به طور معمول برای:

(1) مرزهای فیزیکی (برای مثال آبگیر رودخانه و سایر مرزهای آب های سطحی نظیر زیرآبگیرها، زهکشی، ذخیره آب، آبخیز و سایر مرزهای آب های سطحی شامل بستر آبخیز، حوزه آبخیز آب زیرزمینی منطقه ای، آب های زیرزمینی ناحیه ای).

(2) نواحی اداری (برای مثال دولت های محلی، ایالتی / استانی و ملی).

(3) حسابداری آبخیزها - نواحی که برای اهداف تألیف و گردآوری حساب های آب هم برای داده های اقتصادی و هم فیزیکی تعریف می شوند تا این داده ها بسیار راحت تر در دسترس باشند (برای مثال آبخیزها ممکن است برای پوشش همه آبگیرها از چندین ناحیه اداری تشکیل شده باشد)، تهیه می گردد (UN، 2007).

حسابداری ردپا (اثرات) آب

هدف حسابداری ردپای آب، کمی سازی و مکتوب نمودن اهداف، محصولات، تولید کننده ها یا مصرف کنندگان اثرات آب یا کمی سازی مکان و زمان اثرات آب در ناحیه جغرافیایی خاص است. حسابداری ردپا (اثرات) آب سیستمی است که بیانگر کاربرد آب است و مشابه با حسابداری برای اثرات کربن، سازمان ها، محصول یا فرایند است. مفهوم ردپای آب در سال 2002 توسط آرجین هوکسترا، مهندس با صلاحیت و تحلیل گر سیاسی معرفی شد. قبل از این تغییر، ابتکارات در حوزه های علمی مدیریت آب و نحوه عمل آن برای حفظ زنجیره عرضه و توجه به مصرف و آلودگی در آب محدود بوده است. در نتیجه از میزانی که سازمان ها و ویژگی های تولید و زنجیره عرضه باعث مصرف و آلودگی می شوند آگاهی محدودی وجود داشت و تقریباً حجم مصرف آب و آلودگی که با مصرف نهایی محصول مربوط است، نامعلوم بود.

موارد و مصارف نهایی آب ناشی از محصولات می تواند به درک ویژگی های آب تازه و کمی سازی اثرات مصرف و تجارت در زمینه مصرف آب کمک نماید. درک مناسب تر می تواند مبنایی برای مدیریت بهتر منابع آب تازه باشد. یکی از اهداف حسابداری ردپای آب، تمرکز بر میزان مصرف آب برای تولید محصولات خاص در مقایسه با تولید سایر محصولات است. این اطلاعات برای مصرف کنندگان نهایی، خرده فروشان، صنایع غذایی و مبادله کنندگان محصولات متمرکز بر آب به علاوه کسانی که در رابطه با آب مطالعه می کنند یا مسئول مدیریت مناسب آن هستند، تهیه می گردد. حسابداری ردپای آب با این افراد به عنوان کاربران غیرمستقیم یا مستقیم آب برخورد می نماید (ژانگ و همکاران، 2013).

وقتی که ردپای آب (داغاب) تحلیل می شود آب آبی، سبز و خاکستری در نظر گرفته می شود. داغاب آبی به مصرف آب (آب سطحی و آب زیرزمینی) همراه با زنجیره عرضه آن اشاره دارد. داغاب آبی، مقدار آب سطحی و زیرزمینی در دسترس در یک دوره خاص را که توسط فرآیند، محصول یا تولیدکننده یا مصرف کننده یا در ناحیه جغرافیایی خاصی مصرف می شود اندازه گیری می نماید. مابقی آن برای حفظ پایداری اکوسیستم باقی می ماند، این پایداری بستگی به زمین و جریان آب سطحی دارد. داغاب سبز، حجم آب سبز (آب بارانی) است که در طی فرایند تولید مصرف می شود. این نوع آب، آب مربوط به کل باران است که به طور ویژه برای محصولات مرتبط با تولیدات کشاورزی و تولیدات جنگلی نظیر خرمن های کشاورزی یا چوب جنگلی مصرف می گردد. داغاب خاکستری، شاخصی از درجه آلودگی آب تمیز است که می تواند با فرایند زیست محیطی ارتباط داشته باشد و به عنوان حجم آب تازه مورد نیاز برای خارج نمودن آلودگی از آب بر مبنای استانداردهای کیفیت آب تعریف می شود. به عبارت دیگر به حجم آبی اشاره دارد که برای تخفیف و کاهش آلودگی لازم است تا کیفیت آب بالاتر از استاندارد کیفیت آب باقی بماند (لیو و همکاران، 2012).

اندازه گیری و گزارشگری داغاب محصولات، شرکت ها یا ملت ها منجر به بحث های شدیدی در میان حرفه ای های مختلف شده است. موضوع های مورد بحث شامل موارد زیر است:

(1) اگر انتخاب بین تولید محصولات مصرف کننده آب در آن منطقه مدنظر باشد، زمانی که این تولید برای ایجاد منافع اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ضرورت داشته باشد و این ضرورت مهم تر از تأثیر محیط زیستی استفاده از آب در تولید باشد، حسابداری ردپای آب احتمالاً به تصمیمات ضعیفی منجر شود.

(2) سیستم، بین استفاده خوب و بد از آب چه در زمان وفور و چه در دوره کمیابی آب تمایزی قائل نمی شود.

 (3) سیستم بین کیفیت های مختلف آب، هزینه فرصت آب و بازیافت شدن یا نشدن آب از طریق فرایند تولید، تمایزی قائل نمی شود (ژانگ و همکاران، 2013).

موسسه بین المللی مدیریت آب

موسسه بین المللی مدیریت آب، مرکز تحقیقات بین المللی غیرانتفاعی واقع در سریلانکاست و توسط دولت ها، مؤسسات خصوصی، سازمان های بین المللی و منطقه ای حمایت و پشتیبانی می شود. رسالت آن بهبود مدیریت خاك و آب برای غذا، معیشت و محیط زیست با تمرکز ویژه بر توسعه کشورهاست. برای کمک به دستیابی به این رسالت، تیم های با گرایش های مختلف دانشی و چند فرهنگی، متخصصین آب شناسی و حسابداری آب، موسسه بین المللی مدیریت آب را ایجاد نمودند. حسابداری موسسه بین المللی مدیریت آب ابزاری است که به شناسایی استراتژی های کارا برای صرفه جویی در آب و افزایش بهره وری آن کمک می نماید، علاوه بر این انجام بحث های مربوط بین حرفه ای ها و غیرحرفه ای های آب را تسهیل می نماید.

سیستم حسابداری آب موسسه بین المللی مدیریت آب، اطلاعاتی در رابطه با عرضه و بکارگیری آب فراهم می نماید و استفاده از آب را به اقتصاد ارتباط می دهد. برای محاسبه مقدار آب در دسترس، میزانی که توسط بخش های مختلف به کار می رود و ارزشی که از بکارگیری آب حاصل می شود، روش چند مقیاسی به کار می رود. این نوع حسابداری مبتنی بر روش مانده آب است، این روش، مانده آب را به اجزایی تقسیم بندی می نماید، جریانات ورودی و خروجی به طبقه های مختلف حسابداری آب نظیر جریانات ورودی خالص، پردازش مصرف، مصرف غیر فرآیندی، جریانات خروجی تعهد شده و جریانات خروجی تعهد نشده، ترجمه می نماید (راچید و جاکودی، 2008).

از زمان ایجاد حسابداری آب موسسه بین المللی مدیریت آب، این نوع حسابداری در مطالعات مختلفی اعمال شده و اثبات شده که ابزار نویددهنده ای در حسابداری برای کاربرد آن در زمینه های مرتبط با آب است. برای گسترش سیستم و به روزرسانی واژه شناسی و مفاهیم کلیدی آن، متدولوژی حسابداری آب مثبت پیشنهاد شده است. حسابداری آب مثبت، برای توجه نمودن به استفاده داخلی مجدد از حوزه آبخیز، آزمون چگونگی تهی سازی یا میزان مصرف بیشتر از مقدار تولید آب به وجود آمده است. این متدولوژی اطلاعاتی در رابطه با استفاده از آب در زمین های مختلف، راه هایی برای شناسایی فرصت های صرفه جویی در آب و افزایش بهره وری آب را فراهم می نماید. اطلاعات حسابداری آب مثبت تقریباً تنها می تواند از ماهواره سنجش از دور به دست آید (کریمی و همکاران، 2013).

مقایسه انواع سیستم های حسابداری آب و مفاهیم حاصل از آن

انواع سیستم های حسابداری آب که مورد بحث قرار گرفت، بر اساس نظم های متفاوتی پایه گذاری شده اند بنابراین تفاوت های عمده ای با هم دارند. حسابداری آب با اهداف عمومی عمدتاً از حسابداری مالی استخراج شده و بر نیازهای اطلاعاتی کاربران خارجی تمرکز دارد. گزارش های حسابداری آب با اهداف عمومی بر گزارش اطلاعات آب واحدهای تجاری نگهداری کننده آب یا حقوق مرتبط با آب، انتقال آب یا تعهد به تهیه (تحویل) آب تمرکز می نماید. علاوه بر این حسابداری آب با اهداف عمومی، حسابداری حقوق آب و سایر ادعاها (تعهدات) نسبت به آب، همچنین خود آب را مورد توجه قرار می دهد. این سیستم جزییات موضوعات مرتبط با آب را هم مشخص می کند، مواردی از قبیل داده هایی که باید گزارش شود، چگونگی گزارش آنها و افشای اطلاعاتی که در مورد آب به گونه ای که برای دامنه گسترده ای از تصمیم گیرندگان شامل تصمیم گیرندگان اقتصادی، محیط زیستی، اجتماعی و سیاسی سودمند باشد.

برعکس سیستم حسابداری محیط زیستی - اقتصادی آب، منشأ در اقتصادسنجی و آمار دارد. پایگاه داده ای از اطلاعات است که با اهداف بررسی و شکل دهی رسمی به سازماندهی گزارش های آب و تهیه گزارش هایی برای هدایت تصمیمات سیاست گذاری در سطح کلان اشتغال دارد، در عین حال برای سطوح مختلف شامل ایالت، آبخیز، صنعت یا شرکت جزییاتی را فراهم می نماید. اساساً هدف آن اطلاع از تصمیمات اقتصادی، محیط زیستی و اجتماعی و درك رابطه بین عملکرد اقتصادی و محیط زیستی است. حسابداری ردپای آب هم اهداف متفاوتی دارد و به دنبال تهیه اطلاعاتی در مورد محصولات و میزان آب مصرف شده در تولید آنها صرف نظر از منبع آن آب است (گراهام و همکاران، 2008).

علی رغم تفاوت در منشأ و نظم های پیش زمینه ای شکل دهنده سیستم های مختلف، این سیستم ها با خود مفاهیم شفافی برای حرفه ای ها به همراه دارند. این مفاهیم می تواند هم چالش و هم فرصت تلقی گردد. ترکیب اطلاعات افشا شده حاصل از سیستم های مختلف و استفاده از آنها، تکمیل کننده گزارش های سالیانه سنتی محسوب می شوند، مفهوم حاصل آن است که نقش های حسابداری واحدهای گزارشگر، نیازمند هم راستایی حسابداری آب با اهداف عمومی با استنتاج های گزارشگری مالی است. به همین ترتیب تغییر در استانداردهای گزارشگری مالی بین المللی و همچنین گسترش گزارشگری یکپارچه ممکن است که برای حسابداری آب با اهداف عمومی مفاهیمی دربر داشته باشد. همچنین بر اساس تهیه صورت مفاهیم حسابداری آب در رابطه با اعتباردهی و انتشار مقاله مشاوره برای اطمینان بخشی گزارش آب هیئت استانداردهای حسابداری آب به طور شفافی به دنبال مطرح نمودن اهمیت حسابرسی مستقل برای کمک به قابلیت اعتماد اطلاعات حسابداری است. اما فرد ارائه دهنده اظهارنظر اعتباردهی برای شناسایی حسابداران حرفه ای، همچنین شناسایی موضوعات مهم مدنظر متخصصین (شامل دانشمندان، مهندسین و آب شناسان) و حتی چگونگی قانون گذاری و مورد نظارت قرار دادن نقش اعتباردهی خیلی شفاف نیست (WASB، 2011).

فعالیت مشترك هیئت استاندارد حسابرسی و اعتباردهی استرالیا با هیئت استانداردهای حسابداری آب هم، علایمی در رابطه با اهمیت توسعه این زمینه را مخابره نمود. مکانیزم موجود فعلی از بکارگیری کار متخصصین برای وظیفه اعتباردهی (برای مثال اعتباردهی حفظ ذخایر شرکت، دیدگاه ارزشیابی ابزارهای مالی پیچیده) و حسابرسی صورت های مالی برای تهیه نقش اعتباردهی گزارش آب به خوبی پشتیبانی می نماید (کربی، 2011).

حرکت به سمت یکپارچه سازی جهانی حسابداری آب

در حالی که امکان وجود یک سیستم منسجم و سازگار برای حسابداری آب وجود دارد، اما احتمال آن پایین است. دلیل این امر آن است که پشتیبانی و حمایت کمی برای کاربرد سیستم های مختلف در میان مناطق محلی خاص وجود دارد. به عنوان مقایسه، در حسابداری پولی چندین سیستم وجود دارد (حسابداری مالی، حسابداری مدیریت، حسابداری مالیاتی، آمارهای مالی دولت) که هر کدام نیازهای اطلاعاتی گروه های ذینفع را تأمین می نماید، شواهد پیشنهاد می نماید که اگر سیستم منسجمی ایجاد شود، می تواند اطلاعات بسیار مربوط و منصفانه برای تصمیم گیری فراهم نماید (چالمرز و همکاران، 2012).

سیستم های حسابداری آبی که به آنها اشاره شد حداقل به صورت بخشی، در بیشتر از یک کشور اجرا شده اند و همه آنها برای کاربردهای بین المللی مورد تقاضا هستند. این مسئله به استقرار سیستم های مختلف حسابداری آب در کشورها منجر می شود اما اگر از طریق استانداردهای بین المللی قانون گذاری شوند ناهماهنگی و ناسازگاری در این سیستم ها در سطح بین المللی از بین می رود. اجرای فرآیندی مشابه با گزارشگری مالی جهانی هماهنگ که اکنون از طریق استانداردهای گزارشگری مالی بین المللی در حال اجراست؛ در حسابداری آب هم شکل گرفته است. اگر این امر اجرایی شود سؤالاتی به این شرح مطرح می گردد، آیا وجود استانداردهای حسابداری بین المللی برای آب اهمیت دارد؟ اگر این طور است، آیا استانداردهای بین المللی حسابداری آب تنها باید به یک نوع سیستم حسابداری مربوط باشد؟ چه کسی باید پذیرش آن را تشویق یا اجبار نماید؟ کدام چارچوب زمانی مناسب خواهد بود؟

در کشورهای مختلف قانون گذاران و طرفداران عمده یکپارچگی، مدعی مزایای مختلف استانداردهای حسابداری مالی هستند، این مزایا مواردی نظیر افزایش قابلیت مقایسه گزارش های مالی، ایجاد حقوق مالکیت واضح تر و با شفافیت بیشتر، منافع حاصل از پیشرفته تر شدن و هم راستایی با روش های گزارشگری غربی، انتقال قدرت سیاسی و دسترسی بیشتر به بازارهای سرمایه را دربر می گیرد (گادفری و چالمرز، 2007). با این وجود محققین تنها شروع به بررسی این موضوع نموده اند که تا چه اندازه ای این منافع ادعا شده شناسایی شده اند؟ برای بررسی اینکه آیا استانداردهای بین المللی حسابداری آب تنها باید به یک نوع سیستم حسابداری مربوط باشد یا خیر؟ برخی از تجارب مربوط به استانداردهای گزارشگری مالی مدنظر قرار می گیرد. مطرح شدن استانداردهای بین المللی حسابداری تقریباً پدیده ای جدید محسوب می شود که در اواخر دهه 1990 و اوایل دهه 2000 به وجود آمده است. پدیده مذکور بخشی از حرکت جهانی سازی تلقی می گردد که این حرکت جنبه های اقتصادی، فرهنگی و راهبری شرکتی را هم دربر می گیرد.

استانداردگذاران دولتی و ملی معتقدند که پذیرش استانداردهای حسابداری جهانی بازارهای سرمایه را باز نموده، به جذب سرمایه گذاران خارجی منجر شده و از دست دادن این سرمایه گذاران را محدود می نماید. البته پذیرش حسابداری بین المللی منجر به بحران های بعد از پذیرش نیز می شود. این وضعیت پذیرش در حال رشد استانداردهای بین المللی حسابداری در چین، هند، ژاپن و جنوب آفریقا برای ترویج اصلاحات اقتصادی نمایان شده است، آمریکا نیز بعد از رسوایی های مالی در آغاز این قرن، با هیئت استانداردهای بین المللی همکاری بیشتری داشته است و سرانجام ایتالیا برای افزایش اعتبار در انجمن استانداردگذاری، حسابداری یکسان سازی را پذیرفت (گادفری و چالمرز، 2012).

در توسعه و اجرای حسابداری آب نیز شرایط مشابهی حاکم است. در حالی که بحران مالی آسیا و بحران مالی جهانی و پرتفویی از رسوایی های حسابداری، نقش عمده ای را در اصلاحات گزارشگری مالی ایفا نموده اند، خشک سالی شدید و یا گسترش دوره های کمیابی آب و فراوانی آب ناشی از سیلاب، بسیاری از ملت ها را پریشان نموده و منجر به بحران های آب شده است. این بحران های آب دشواری های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و تضادهای بین المللی و درون ملی را ایجاد نموده است. دنیا به دنبال راه حل هایی برای موضوعات مرتبط با آب است. برای برطرف نمودن این نیازها، شناسایی بیشتر نیاز به حسابداری آب برای کمک به حل این بحران ها از طریق فراهم نمودن اطلاعات مربوط و منصفانه ضرورت دارد (اسچورناگل و همکاران، 2012).

نتیجه گیری

مقاله حاضر در رابطه با پی ریزی و توسعه سیستم های مختلف حسابداری آب بر اساس مبانی و نظم های مختلف، پیش زمینه ای ایجاد نمود. با توجه به ماهیت واقعی پیشرفت های ذکر شده، ملاحظات بیان شده در مورد مفاهیم توسعه در این زمینه نیازمند بررسی ضروری است. دهه گذشته شاهد معطوف شدن توجه بیشتر و انجام تلاش های متمرکز بر مدیریت آب و پیامدهای اقتصادی، محیط زیستی، اجتماعی و سایر پیامدهای آن بوده است. خشک سالی شدید و گسترش دوره های کم آبی و ترس از گرم شدن جهانی و موضوعات پایداری مرتبط با رشد جمعیت و تقاضای آن برای آب همگی بر اهمیت تمرکز بر یکی از منابع بسیار مهم دنیا دلالت دارد. در حقیقت بیشتر از اهمیت ایجاد سیستم های حسابداری آب، ضرورتی برای آگاه نمودن ذینفعان داخلی و خارجی در مورد آب و چگونگی مدیریت آن ایجاد شده است.

نویسندگان:

رضوان حجازی:استاد حسابداری دانشگاه الزهراء غریبه اسماعیلی کیا:دانشجوی دکتری حسابداری دانشگاه الزهراء

12 آبان 1396 نویسنده: سید مصطفی هاشمی 0
ارسال نظر